Οι όγκοι της Υπόφυσης μπορούν να προκαλέσουν συμπτώματα είτε λόγω υπολειτουργίας της υπόφυσης (με συμπτώματα όπως κόπωση, υπόταση, αύξηση σωματικού βάρους, μείωση μυϊκής μάζας, υπογονιμότητα, μειωμένη λίμπιντο, στυτική δυσλειτουργία κ.ά.) ή υπερέκκρισης συγκεκριμένων ορμονών που οδηγούν σε νόσους όπως μεγαλακρία, νόσος Cushing κ.ά.

Όγκοι που πιέζουν τα οπτικά νεύρα προκαλούν απώλεια οπτικών πεδίων ή/και μείωση οπτικής οξύτητας που μπορεί, χωρίς έγκαιρη παρέμβαση, να οδηγήσει σε τύφλωση.

Η διάγνωση γίνεται με μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου/υπόφυσης.

Θα χρειαστείτε εξετάσεις αίματος για έλεγχο των ορμονών και οφθαλμιατρική εκτίμηση. Αυτή η αξιολόγηση είναι απαραίτητη για να διαπιστωθεί αν ο όγκος επηρεάζει την όραση ή τη λειτουργία της υπόφυσης.

Ένας όγκος στην Υπόφυση είναι μια σοβαρή διάγνωση. Ωστόσο, είναι σημαντικό να γνωρίζετε ότι η μεγάλη πλειοψηφία των όγκων Υπόφυσης είναι καλοήθεις και αντιμετωπίσιμοι. Είναι σημαντικό η αξιολόγηση σας να είναι ολοκληρωμένη ώστε να διαμορφωθεί το ορθό πλάνο θεραπείας. Σε γενικές γραμμές, εκκριτικοί όγκοι ή όγκοι που προκαλούν προβλήματα με την όραση χρειάζονται άμεση αντιμετώπιση ενώ έχουμε την δυνατότητα να παρακολουθήσουμε με επαναληπτική μαγνητική μη εκκριτικούς όγκους μικρού μεγέθους.

Όχι, αυτό δεν σημαίνει ότι έχετε καρκίνο. Η μεγάλη πλειοψηφία των όγκων υπόφυσης είναι καλοήθεις - δηλαδή, μη καρκινικοί. Ωστόσο, εάν υπάρχουν αμφιβολίες ως προς το είδος του όγκου, μία επιπλέον εκτίμηση από το κέντρο μας και την εξειδικευμένη Νευροακτινολόγο Καρολίνα Καχραμάνογλου μπορεί να σας βοηθήσει. Η κυρία Καχραμάνογλου ασχολείται αποκλειστικά με εγκέφαλο/σπονδυλική στήλη και είναι συν-υπεύθυνη του Συμβουλίου Υπόφυσης στο Imperial του Λονδίνου.

Όχι, δεν είναι σίγουρο ότι θα χρειαστείτε χειρουργείο. Σε γενικές γραμμές, εκκριτικοί όγκοι ή όγκοι που προκαλούν προβλήματα με την όραση αντιμετωπίζονται καταρχήν με χειρουργείο (εκτός των προλακτινωμάτων) ενώ έχουμε την δυνατότητα να παρακολουθήσουμε με επαναληπτική μαγνητική μη εκκριτικούς όγκους μικρού μεγέθους.

Είναι σημαντικό να γνωρίζετε ότι τα χειρουργεία για όγκους Υπόφυσης, ειδικά αν διενεργούνται από χειρουργούς με εξειδίκευση σε αυτόν τον τομέα, είναι εξαιρετικά ασφαλή. Ο Νευροχειρουργός του Κέντρου μας, Άγγελος Κόλιας, μετά το τέλος της ειδικότητας του μετεκπαιδεύτηκε αποκλειστικά στην Ενδοσκοπική Χειρουργική Όγκων Υπόφυσης και Βάσης Κρανίου σε ένα από τα μεγαλύτερα κέντρα παγκοσμίως (National Hospital for Neurology and Neurosurgery, UCLH, Queen Square, Λονδίνο). Κατόπιν, το 2021, διορίστηκε Διευθυντής Νευροχειρουργός στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο του Cambridge με ιδιαίτερο ενδιαφέρον στην Ενδοσκοπική Χειρουργική Όγκων Υπόφυσης.

Υπάρχουν όγκοι που μπορούν να αντιμετωπιστούν χωρίς χειρουργείο. Για παράδειγμα, μπορούμε απλά να παρακολουθήσουμε μικρούς όγκους αν δεν εκκρίνουν ορμόνες. Επίσης, μια υποκατηγορία εκκριτικών όγκων (αδενώματα που εκκρίνουν προλακτίνη) μπορούν να αντιμετωπιστούν με φάρμακα.

Η ακτινοθεραπεία επίσης μπορεί να χρησιμοποιηθεί, ωστόσο οι διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες δεν προτείνουν την ακτινοθεραπεία ως θεραπεία πρώτης γραμμής για εκκριτικούς όγκους ή όγκους που επηρεάζουν την όραση.

Η διεπιστημονική αξιολόγηση θα σας βοηθήσει να αντιληφθείτε εάν υπάρχει όντως ένδειξη για χειρουργείο. Εάν όντως υπάρχει ένδειξη, είναι σημαντικό να συζητήσετε με τους γιατρούς του Κέντρου μας για να καταλάβετε ότι τα χειρουργεία για όγκους Υπόφυσης είναι εξαιρετικά ασφαλή και αποτελεσματικά, εάν πραγματοποιούνται από εξειδικευμένους χειρουργούς.

Το χειρουργείο γίνεται μέσω της μύτης, χωρίς εξωτερικές τομές, με την χρήση ενδοσκοπίου και ειδικών ενδοσκοπικών εργαλείων. Στο πίσω μέρος της μύτης βρίσκεται ο σφηνοειδής κόλπος (ένας από τους παραρρίνιους κόλπους), στο πίσω μέρος του οποίου βρίσκεται η υπόφυση. Με ειδικά εργαλεία ανοίγουμε το οστέινο περίβλημα της υπόφυσης και αρχίζουμε να κινητοποιούμε τον όγκο και να τον αφαιρούμε σταδιακά.

Είναι σημαντικό ο χειρουργός να αναγνωρίσει τις καρωτίδες, ώστε να μην τις τραυματίσει. Επίσης είναι σημαντικό να αναγνωρίσει την υπόφυση, ώστε να μην την αφαιρέσει μαζί με τον όγκο. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό σε ασθενείς χωρίς υποφυσιακή ανεπάρκεια, αν και δεν είναι πάντα εφικτό.

Αφού έχει αφαιρεθεί ο όγκος, ο χειρουργός βεβαιώνεται ότι δεν υπάρχει κάποιο υπόλειμμα που να μπορεί να αφαιρεθεί και ότι τα οπτικά νεύρα έχουν αποσυμπιεστεί. Εάν υπάρχει εκροή εγκεφαλονωτιαίου υγρού, διενεργείται υδατοστεγής σύγκλειση του εφιππίου με την χρήση ειδικών τεχνικών (εφιππιοπλαστική).

Με τις σύγχρονες ενδοσκοπικές τεχνικές, οι όγκοι της υπόφυσης που χρειάζονται κρανιοτομία (δηλαδή χειρουργείο με διάνοιξη του κρανίου) είναι πλέον ελάχιστοι.

Ναι, αυτά τα χειρουργεία πραγματοποιούνται με γενική αναισθησία ώστε ο ασθενής να παραμένει ακίνητος και να μην νιώθει πόνο. Είναι σημαντικό να γνωρίζετε ότι η γενική αναισθησία είναι εξαιρετικά ασφαλής. Ο Νευροχειρουργός του Κέντρου μας, Άγγελος Κόλιας, συνεργάζεται με Αναισθησιολόγους που έχουν εξειδίκευση και εμπειρία στη Νεύρο-αναισθησιολογία. Η ασφάλεια της γενικής αναισθησίας καταδεικνύεται από το γεγονός ότι ο κύριος Κόλιας έχει χειρουργήσει μεγάλη σειρά ασθενών με όγκους Υπόφυσης (εκ των οποίων, πολλοί είναι άνω των 80 ετών) με εξαιρετικά αποτελέσματα, χωρίς σοβαρές επιπλοκές και με παραμονή στο νοσοκομείο που δεν ξεπερνά τις 3 ημέρες κατά μέσο όρο.

Κατά μέσον όρο, χειρουργεία αυτού του τύπου διαρκούν περίπου 3-4 ώρες. Ωστόσο, η ακριβής διάρκεια διαφέρει από ασθενή σε ασθενή, καθώς εξαρτάται από παράγοντες όπως το μέγεθος του όγκου, την σύσταση του (μαλακός ή σκληρός), τον τύπο του και την ύπαρξη ή όχι εκροής εγκεφαλονωτιαίου υγρού. Επίσης, πρέπει να συνυπολογίσουμε και τον χρόνο που απαιτείται για την χορήγηση της αναισθησίας, την τοποθέτηση του ασθενούς και σύνδεση με τα μηχανήματα νευροπλοήγησης και νευροπαρακολούθησης. 

Η μεγάλη πλειοψηφία των ασθενών παραμένουν στο νοσοκομείο για 3 ημέρες μετά το χειρουργείο για παρακολούθηση της διούρησης τους και των ηλεκτρολυτών (ιδιαίτερα τα επίπεδα νατρίου).

Εάν εργάζεστε, θα σας χορηγήσουμε αναρρωτική άδεια για περίπου 8 εβδομάδες μετά το χειρουργείο. Η μεγάλη πλειοψηφία των ασθενών μπορούν να επιστρέψουν στις συνήθεις δραστηριότητες τους μετά από 2 μήνες. Ωστόσο, η επιστροφή στην εργασία πρέπει να γίνεται σταδιακά, ιδίως εάν πρόκειται περί χειρωνακτικής εργασίας. 

Κατά τη διάρκεια των 8 εβδομάδων αναρρωτικής άδειας είναι σημαντικό να περπατάτε και σταδιακά να αυξάνετε τις δραστηριότητες σας. Ωστόσο, πρέπει να αποφύγετε να σηκώνετε βάρη και να προσέχετε ώστε να μην αναπτύξετε δυσκοιλιότητα. Η οδήγηση επιτρέπεται όταν νιώθετε καλά και ασφαλής πίσω από το τιμόνι, συνήθως ύστερα από 2-3 εβδομάδες, με την προϋπόθεση ότι η όραση σας είναι καλή. 

Η επέμβαση είναι εξαιρετικά ασφαλής και αποτελεσματική, εάν και εφόσον πραγματοποιείται από νευροχειρουργούς με την απαραίτητη εξειδίκευση και εμπειρία. Η εξαιρετική ασφάλεια έγκειται στο ότι το ενδεχόμενο σοβαρών επιπλοκών έχει σχεδόν εξαλειφθεί. Άλλες επιπλοκές που μπορεί να συμβούν, για παράδειγμα, αιμορραγία, εκροή εγκεφαλονωτιαίου υγρού, λοίμωξη, μετεγχειρητική υπολειτουργία της υπόφυσης, μετεγχειρητική επιδείνωση της όρασης, ρινικές επιπλοκές, είναι σπάνιες και αντιμετωπίσιμες.

Η διατήρηση της ποιότητας ζωής των ασθενών είναι εξαιρετικά σημαντική και εξαρτάται, σε μεγάλο βαθμό, από την αποφυγή νέων ορμονικών διαταραχών μετά την επέμβαση, άριστη ρύθμιση τυχόν ορμονικών διαταραχών (προ και μετά της επέμβασης) και αποφυγή ρινικών επιπλοκών. 

Στο κέντρο μας, όπως και στα κορυφαία κέντρα παγκοσμίως, σε επεμβάσεις αυτού του τύπου, πέραν του νευροχειρουργού, συμμετέχει και ΩΡΛ χειρουργός δεδομένου ότι η προσπέλαση γίνεται μέσω της μύτης.

Μετά το χειρουργείο, θα σας ξυπνήσουμε άμεσα. Θα σας δούμε στην αίθουσα ανάνηψης και θα συζητήσουμε για το πώς πήγε το χειρουργείο. Οι συγγενείς σας θα ενημερωθούν άμεσα. Είναι πιθανό να νιώθετε την μύτη σας μπουκωμένη. Επίσης, μπορεί να τρέχει λίγο υγρό από την μύτη. Αυτό συνήθως έχει χρώμα ροζέ και είναι ρινικές εκκρίσεις μαζί με αίμα. Αυτές οι εκκρίσεις σταματάνε εντός 1-2 ημερών. Ίσως να έχετε βαρύ κεφάλι ή και πόνο στο μέτωπο σας. Αυτό αντιμετωπίζεται με παυσίπονα. Οι ασθενείς που νιώθουν τάση για εμετό είναι πολύ λίγοι - φυσικά, και αυτό το σύμπτωμα είναι αντιμετωπίσιμο με αντιεμετικά φάρμακα. Καλώς εχόντων των πραγμάτων, θα μεταφερθείτε σε θάλαμο ή σπάνια στη μονάδα εντατικής θεραπείας, εάν υπάρχει ένδειξη για πιο στενή παρακολούθηση. Τις πρώτες ημέρες είναι φυσιολογικό να νιώσετε κόπωση, η οποία σιγά σιγά θα υποχωρήσει. 

Όσο είστε στο νοσοκομείο, θα σας παρακολουθεί ο Νευροχειρουργός και η Ενδοκρινολόγος. Θα παρακολουθούμε τα ζωτικά σας σημεία αλλά και την διούρηση σας, καθώς κάποιες φορές μπορεί να είναι ιδιαίτερα αυξημένη μετά από χειρουργεία στην Υπόφυση. Είναι σημαντικό να πίνετε τόσο όσο χρειάζεται για να ικανοποιήσετε τη δίψα σας και όχι τυχόν αίσθηση ότι το στόμα σας είναι ξερό. Η αίσθηση ξηροστομίας μπορεί να αντιμετωπιστεί με καραμέλες χωρίς ζάχαρη ή με μάσηση τσίχλας. Επίσης θα παρακολουθούμε τους ηλεκτρολύτες σας (ιδίως το νάτριο) και θα ρυθμίσουμε την ορμονική υποκατάσταση, εάν και εφόσον χρειάζεται.

Όπως είπαμε ήδη δεν πρέπει να σηκώνετε βάρη και να αποφύγετε το σφίξιμο στην τουαλέτα. Αποφύγετε να φυσάτε τη μύτη σας για 2-3 εβδομάδες μετά την επέμβαση. Περίπου 7-10 ημέρες μετά το χειρουργείο θα ξεκινήσετε ρινικές πλύσεις με NeilMed sinus rinse (3 φορές την ημέρα) για περίπου 6 εβδομάδες, το οποίο θα βοηθήσει με την επούλωση της μύτης και την επιστροφή της όσφρησης και γεύσης. 

Η πιθανότητα να αναπτύξετε κάποιο από τα παρακάτω συμπτώματα είναι μικρή αλλά σε περίπτωση που αυτό συμβεί θα πρέπει να μας ενημερώσετε άμεσα, ώστε να γίνει η σωστή διερεύνηση και αντιμετώπιση:

- διαρροή διαυγούς υγρού από τη μύτη σας ή συχνή κατάποση υγρού το οποίο μπορεί να έχει αλμυρή γεύση

- υπερβολική αιμορραγία από τη μύτη σας

- έναρξη πονοκεφάλου με πυρετό

- επιδείνωση της όρασής σας

- να περνάτε μεγάλες ποσότητες ούρων με υπερβολική δίψα ή να νιώθετε αδιαθεσία και έντονη κούραση μία ή δύο εβδομάδες μετά την επέμβαση.

Περίπου 1 εβδομάδα μετά το χειρουργείο θα ελέγξουμε ξανά τους ηλεκτρολύτες σας. Κατόπιν, θα χρειαστείτε ξανά οφθαλμιατρική εκτίμηση, ενδοσκοπική εκτίμηση της μύτης (για να ελέγξουμε ότι η επούλωση βαίνει καλώς) και εκτίμηση των ορμονών σας περίπου 6 εβδομάδες μετά το χειρουργείο. Περίπου 6-8 εβδομάδες μετά το χειρουργείο θα κάνουμε την πρώτη μετεγχειρητική μαγνητική. Σε γενικές γραμμές, για τα πρώτα χρόνια μετά το χειρουργείο θα χρειαστείτε μαγνητικές σε ετήσια βάση ή και πιο συχνά αν υπάρχει λόγος. Κατόπιν, οι μαγνητικές, ειδικά αν είναι σταθερές, γίνονται λιγότερο συχνά. Σε γενικές γραμμές, οι ασθενείς με όγκους Υπόφυσης χρειάζονται παρακολούθηση από Ενδοκρινολόγο εφόρου ζωής. 

Οι συμπληρωματικές θεραπείες περιλαμβάνουν ακτινοθεραπεία και φάρμακα. Το αν θα χρειαστείτε συμπληρωματικές θεραπείες εξαρτάται από:

I) τον ακριβή τύπο του όγκου (χρειάζεται περίπου ένα διάστημα 4 εβδομάδων για να έχουμε τα αποτελέσματα της βιοψίας)

ΙΙ) τα επίπεδα των ορμονών σας και

ΙΙI) το κατά πόσο υπάρχει υπολειμματικός όγκος.

Εάν υπάρχει υπόλειμμα το οποίο δεν εκκρίνει κάποια ορμόνη, βάσει των αποτελεσμάτων της βιοψίας και διεθνών οδηγιών θα σας προτείνουμε απλή παρακολούθηση με μαγνητική ή ακτινοθεραπεία.

Εάν υπάρχει υπόλειμμα που εξακολουθεί να εκκρίνει κάποια ορμόνη, θα σας προτείνουμε θεραπεία που θα περιλαμβάνει καταρχήν φάρμακα, ωστόσο μπορεί να χρειαστεί και ακτινοθεραπεία μελλοντικά.

Σε κάθε περίπτωση, η διεπιστημονική αξιολόγηση είναι σημαντική και μετά το χειρουργείο, όπως και η συζήτηση "δύσκολων" περιστατικών σε Συμβούλιο Υπόφυσης.